|
mifikan6672@hotmail.com
XALÎKAN:
Bu aşiret sakinleri iki belde ve üç köyde ikamet ederler. Xalîke Jor-Karacadağ, Kuluya onbeş km. uzaklıktadır.
Xalîke Jêr-Gölyazı . Cihanbeyliye bağlıdır. Qemera-Yapalı, Qolita-Sağlık, Germik –Arşıncı köyleri.
Xelikanların nüfusunun on, onbeşbin dolaylarında olduğu tahmin edilmektedir. Geliş yerleri araştırma ve tartışma konusu olmakla beraber Adıyaman / Besni dolaylarından geldikleri ortak bir görüştür. 1800 ile 1820 yılları arasında ilk önce Haymana ve Ayaş bölgesine yerleştikleri, bir dönem yaşadıkları baskılar sonucu Besniye geri döndükleri ve sonradan yeniden bu günkü yerlerine göç ettikleri biliniyor. Reşî ler arasında sayı sayarken onbiri ve onikiyi farklı söyleyen tek koldur. Dehûyek dehûdû yerine yonzdeh, donzdeh derler.
OMERAN:
Kulu ilçesinde, Omeran Aşiretine bağlı 1 Belde ve 5 köy bulunmaktadır. Bunlar, Omeran-Altılar-1836,
Omeran - Tavşançalı Kasabası 1845, Torino Beşkardeş, Tavli -Tavlıören 1870, Bîrtalik - Acıkuyu 1920 ve Çöpler 1900 diye.
Omeranların ilk yerleşim yeri bugün Altılar ile Çöpler arasında bulunan Hêşke Mêrge yaylasıdır. Diğer beş köy, Altılardan ayrılan aileler tarafından kurulmuştur. Antep-Nizip ten toplu göçle birlikte önce Çukurovaya giderler. Kuraklık ve karışıklıklar nedeni ile Çukurovadan çıkıp bir dönemde Kırşehir civarında kalırlar. Oradan Ankaranın Tıraş Köyünün etrafında kaldıktan sonra belirtiğimiz gibi Hêşke Mêrge yaylasına yerleşirler. Kırşehir Kürdleri ile yakın akrabai ilişkileri vardır. Omeran ların özelliklerinden birisi Kürd aşiretlerini yönetme ve iskanı denetleme görevini Omeran Beg inin son dönemde almış olmasıdır. Cumhuriyete kadar, Osmanlı Beratı, Boybeyliği yani Mala Kûrk Altılar beyi Hesen Beg ve haleflerinde (Özgür) olmuştur. Beratı verende bölgenin idari olarak bağlı olduğu Sivas valiliğidir.
Böylece Kürd aşiretlerin iskan ile olan resmi düzeydeki sorunları, bunların eliyle çözülmeye çalışılmıştır. Bu beratın Altılarlı Boybegine verilmesinde Kırşehirli Berketi aşireti ileri gelenlerinden Mistefa Berketi ile Alişiroğulları ailesinin etkisi ve tavsiyesi olduğunu ayrıca belirtelim. Bu arada Omeranların Kırşehirde bulunan ailelerle yakın akrabalıkları olduğu ise bilinmektedir.
SEFÎKAN:
Gunde Kose - Kerpiç köyü, Gundî Ome (Zincirlikuyu) Gundî Buldix –Bulduk Yayle Qute ( Güzelyayla) ve Sêvka (Celep 1839) belde ve köylerinden oluşur.
Tarihleri konusunda Sefkî ler diğer kollara oranla biraz şanslılar. Aşiretin ileri gelenleri 1765 den buyana yaşanılanları kayıt altına almış hatta bunu bir kitap halinede getirmişlerdir. Biraz uzunda olsa bu kitaptan( Bir Kabile Ailesinin Tercüme i Hali Ve Necip Şahinin Hatıratı) bazı alıntıları özellikle yapmak istiyoruz. En azından yazımızda belirtilen gelişimin anlaşılabilmesi için bu alıntılar önem taşımaktadır.
Aşiretin iler geleni Kavas Ağa 1765 de ölmüştür ve Harput iline bağlı Gövdeli kasabasına bağlı Avcılar mezrasına gömülmüştür... Hısn-ı Mansur –Adıyaman- dolaylarında yarı göçebe halde yaşamışlardır...Kavas ağanın oğlu Nuri Ağa Adıyamanda Berazî aşiretine mensup bir hanımla ikinci defa evlenmiştir., Aşiretin seceresini tutabilmek için Mehmet Süryani adında bir hattata sofra sinisi üzerine 1737 tarihli bir secere yazdırılmıştır.Kıyafetleri sade ve basit uçkurlu şalvar, cemadan nam-ı diğeri cepken, kadınlar ise üç etekli entarili kaylık yani meşlah giyerlerdi., Besin maddeleri ekseriya bulgur Pilavı, sade yağ, Süt, Yoğurt ve Etten iberetti. Savunma araçları ise at üzerinden kullanmak şartı ile kargı, mızrak, ve kılıç, piyadeler ise kılıç kalkan ve sopadan ibaretti. Nuri ağanın torunu olan Sarı Ismailin yine torunu Hacı Osmanın iki oğlu vardı. Biri Tülek(!) diğeride Ahmet idi. İsmail Ağa döneminde aşiret yazın yayla eteklerinde kışında Haymana ovasının çeşitli mevkilerinde dolaşmış ve Çalış köyünde de kışlamıştır. Molla İbrahim mütevefa pederi olan Sarı İsmail ağanın cenazesini Mecidiye (Çiçekdağ) kazasına bağlı Kaman nahiyesinde toprağa teslim etmiş ve pederleri gibi Rişvan aşireti mensubu Seyifkari kabilesinin başına geçip idaresine başlamıştır. Yine yazın Uzunyayla ve bir çok yerleri gezmeye devam etmiş ve bu arada Boğazlıyan kazasının Karafakıllı köyünde annesi Haticenin hayrına bir cami yaptırmıştır. Caminin kapısını üzerine konulmuş bir mermer taşın üzerinede şu yazı yazılmıştır Sahibul Hayrat vel hasanat Rişvan Aşiretinden Sarı İsmail Oğullarından Hatice olup oğlu Molla İbrahim tarafından inşaa edilmiştir. Molla İbrahim ikinci olarak hükümet tarafından sıkı bir emir üzere tekrar göçebelikten dönüp idaresisinde Seyifkari kabilesinde bir kısmını şimdiki Gördoğlu köyünü yurt olarak münasip görmüş iskanlarını temin etmiştir. Diğer bir mevcudunuda halihazırdaki Celep köyünde iskana muaffak olmuş, diğer bir kısmıda Haci Osman başkanlığı altında Bulduk köyünün iskanını yaptırmıştır. Kendisi başlarında bulunarak Herdem Oğlu Bekir ve Berkal ile birlikte Kösü köyü ( Kerpiç Haymana) mevkiinde iskan etmiştir. Bu suretle mahiyetindeki ikibin nüfusu mütecaviz insanı dört yere taksim ederek iskanlarını temin etmiştir.
ÇELİKAN:
Kulu ilçesinin Kırkpınar, Atkafası, Hisar, Cihanbeylininde ise Kutika köylerine yerleşmişlerdir. Kırkpınar köyü Çelikanların kurduğu ilk köydür. Atkafası / Yeşilyurt 1885 yılında kurulmuştur. Bu köye Kırşehirden gelip yerleşen ailelerde mevcuttur. Örneğin Mala Vizika buna bir örnektir. Hisar Köyü Islahiyeden gelen Mala Ave ailesi öncülüğünde kurulmuştur. Ocaxe Male Nofel de bu köydedir. Kötükuşağı köyü ise Maraş / Türkoğlu tarafından gelip bu köy yerine yerleşmişlerdir.
Çelikanlar mecburi iskan kararı ile birlikte uygulanan sürgün ve cezalandırma yoluyla belirgin bir biçimde parçalanan bir koldur. İlk önce Aşiret farklı yönlere gönderilir. Bir kesimi Sivasın, Gürün ve Kangal ilçe sınırları içerisine, bir kesimi Islahiye yakınlarındaki boş ve bataklık araziye bir kesimide Maraş Pazarcık taraflarına gönderilir. Halen Gürün ve Kangaldaki köylerine Yayla derler. Islahiye taraflarına gönderilenler burada kalamazlar. Çukurovaya yönelirler. Belirli sebeblerden dolayı (büyük bir ihtimalle ıslahiye fermanı sonucu) Çokurovayı da terk ederek deniz kıyısını takip edip Alanya yakınlarında dağ eteklerinde yaklaşık iki yıl kaldıkları söylenir. Daha sonra Torosları 1876 yıllarında aşarak Orta Anadolu ovalarına ulaşırlar. Çeliki ler Malvat olarak Kırşehirdede bulunurlar. Hemen her köyde Celiki olan malvatlara rastlanılmaktadır. Bu bizleri Islahiye fermanı ile birlikte cezalandırılan bir kol olan Çelikilerin diğer kollar arasında dağıtıldıkları yorumuna götürmektedir.
NASIRÎ:
İncov Yeniceoba Beldesi Cihanbeyli, Qeregedik Karagedik Beldesi-Gölbaşı, Burumsuz, Şerefli ve Hecilera Kuşça yerleşim merkezlerinde ikamet ederler.
İncov, Nasirî kolunun en yoğun olarak ikamet ettiği bir beldedir. Cihanbeyliye 35 km uzaklıktadır. Bir dönem Adanada Yenice bölgesinde kaldıkları için bu ismi aldıkları söylenir. Yeniceobadaki aileler İlk önce Qeregedik-Karacaörene yerleşirler. Sonra Haymana Yenice beldesine buradan Tavşançalı Pazarözü yaylasına (Bulduk köyünün bulunduğu yer) en son olarakta bu günkü yerlerine yerleşmişlerdir. İlk yerleşen Aileler Mala Dumko, Mala Kale Miho, en son olarakta Mala Perawî lerdir. Aşiretin ileri geleni bir dönem Mestî Ase dir. Sonra Heci Efendi (5 yıl) Sonra oğlu Tamo 23 yıl sonrada Heci Omar efendidir.
Qeregedik, Ankara Gölbaşına bağlı bir beldedir. 1884 yılında yerleşik hale geçmişlerdir. Adıyamanın Besni ilçesi Suvarili nahiyesi bölgesinden gelmişlerdir. Bir dönem Çukurova bölgesinde kalmışlar ve orayı Kışlak olarak kullanmışlardır. Geldikleri yıllarda aşiretin başını çeken Osman Beydir. Osman Bey resimde olan Mustafa Beyin dedesi Ahmet Kahan Beyin babasıdır. Mustafa beyin babası ise Bölgede adı yakından bilinen ve tanınan Bektaş Beydir.
Mustafa Bey 1883 de doğdu ve 1941 yılınde 58 yaşında öldü. Balanın Çiğdemli köyünden Azime hanım ile evlendi. Sakarya savaşında cephe gerisinde askere yiyecek taşımakla ünlendi. 25 deve 500 koyun hibe ettiği için kendisine tebrik belgesi verildi. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde alınan ilk üç traktörden birisini satın alanlardan birisidir. Haymana ilçesinde Motorlu Un değirmenini yaptıran ilk kişidir. Man kamyonun genel temsilcisi Ercan holdingin sahibi Tahir Ercanın babasıda Heci Beydir.
Şerefli, yerleşik yaşama 1845-1860 yılları arasında geçmişlerdir. Köy Nasirî li aileler olmakla beraber Têrkan aşiretine bağlı ailelerde vardır. Nasirî ler: Mala Hecî Hecika, Mala Komişe ve Mala Guriye kabileleridir. Têrkan aşiretine ise: Mala Gabelek ve Mala Mistefayi Memo kabileleri bağlıdır. Sonradan Erzurumdan gelip yerleşen aileler vardır ki bu ailelerin Sefîkan oldukları söylenir.
Bumsuz, Haymana ilçesine bağlı bir beldedir. Besni ve Kahta bölgesinden gelmişlerdir. İlk yıllarda dört kabileden oluşan bir köy olan Bumsuz şimdi 400 ila 500 aileden oluşan bir belde konumundadır. Dışarıya yoğun bir göç vermiştir. Sadece Danimarka / Kopenhagen de 1300 dolaylarında Bumsuzun olduğu tahmin edilmektedir.
Hecîlera, Bu beldenin kurucuları Yeniceoba dan ayrılmışlardır. Kabileler arasında çıkan bazı sürtüşmelerden dolayı geçmişte Kelhasan köyüne ait olan yaylaya yerleşmişlerdir. Söz konusu sürtüşmeler uzun süre devam etmiş ve o devrin Valisine kadar intikal etmiştir. Kuşça Beldesinin yeri yayla olmaktan çıkarılarak yerleşim birimi haline getirilmiştir. Cihanbeyli ilçe merkezine uzaklığı 42 km. olup, nüfusu 2321’dir.
BİLİKAN:
Ankaranın Koçhisar ilçesine bağlı 9 köy ve Kırşehir merkeze bağlı üç köye iskan olmuşlardır. Bu köyler: Akarca, Hezîno (Büyükdamlacık), Heciyo (Büyükkışla), Doğankaya, Kanlıkışla, Küçük Damlacık Odunboğazı, Yusufkuyusu dur. Kırşehirdekilerde Ekiza, Ale Kekilî ve Hıirfanlı köyleridir.
Bilikan aşiret kolu üzerine çok az bilgi kayıtlara geçmiştir. Bunun sebebi nedir bizde bilmiyoruz. Aslında Bilikanların genel Kürd kimliği konusunda hassas oldukları söylenir. Bu hassasiyetin kendi öznel konumuna sirayet etmemiş olması bizlerede ilginç gelmektedir. Söylediğimiz gibi çok az bilgiye sahibiz. Bildiğimiz geçmişte aşiretin ileri gelenleri arasında Mame Beg ve Îsa Beg olduğudur. Bu isimleride Bilikan lar arasında bilinen ve yakın zamana kadar söylenen bir sevda türküsünde geçer. Genç yaşta aşiretin başına geçen Îsa Begin, komşu aşiretten Mame Beg in kızı Fate xatuna olan aşkını ifede eden bir türküdür. Bu aşkı ispat etmek için Beg olduğu halde Mama Bege çoban duran Îsa Begin bu jesti türkünün ana temasını oluşturur.. Türkü bîlur esliğinde söylenir.
Kısa bir dörtlük alalım.
Ane ane sivêda zu
Sê keçik runiştin li bin darê
Ba biskên wan sor dixine
Wane pîrê tu here Îsa beg ra
Bê ma vere pezî malê bave min
Şeş meha, sale ke biçerîne.
Mame beg dibe lo
Siwê da zu li vir çi digerî ?
Ew diwê:ez nasîpgî giran digerim.
Bidoşa bidoşa Fat fatem bidoşa
Fat fatem hezar heftused pezî pi kîda didoşa
Helba li ber time boşa
Kurikê buyin begê milê xwe dîne
Carix dolaxe xwe pusî dîna
Qavire Muse gili gil biçêrine
Hat pezê xwe bû peze mazmane
Biskên wan diketin ser kabone
Way begîm lo, sevdalîm lo
Wê malim lo bêkarim mirim lo
MİFÎKAN:
Mifkî isminin nereden geldiği, ne anlam içerdiğini şimdilik bilmiyoruz. Kırşehir merkez ve Boztepe ilçesine bağlı oniki köyde ikmat ederler diye biliniyorlar. Köyler Malya ovasını bir çizgi gibi yaran Çiçekdağ yolunun altına ve üstüne geniş bir alana adeta serpilmişlerdir. Bu ova zemininin geçmişte bir göl yatağı olduğu ve zamanla suların çekilmesiyle yerleşim alanı haline geldiğini ayrıca belirtelim.
Mifkî köylerinde bazı aileler Islahiye, Nizip ve Besni ve Çukurovada akrabaları ile hala görüşmektedirler. Çelikan ve Terkan aşiretlerine bağlı olan bazı aileler mifkilerin arasına karışıp erimişlerdir. Bazı köylerde karışık nüfusa sahiptir. Örneğin Çimeli ve Seyrek köyleri gibi. Geçmişte Boztepe ilçe merkezine yerleşmiş ailelerde vardır. Mifkî olarak bilinen köyler şunlardır
Kanîkûrik (Körpınar), Qişle-Büyükkışla-Terziyanlı, Çîmeli-Çimeli ( karışık, Bulgar göçmeni, Terziyanlı’dan bazı aileler, Sivas’tan Begili kabilesi), Kûlik-Külhöyük, Pizbênike Jêr-Şayıplı-Harmanaltı, PİZBENKE JUR-MALA BENNE-TOSUNBURNU, Ûsînli –Hüseyinli, Gûrîo Yeşiloba, Goli-Göllü, Sêrek- Seyrekköy, Tavira Taburoğlu- Şix Ağa Çiftliği, Sira-Uzunpınar, Xaladîno-Hatunoğlu-Öksüzkale, Otko-Araplı Cedit- Yenidoğanlı, Solax-Horla-Eskidoğanlı
Sitemizin Anatomîya Gûnden Me bölümünde köyleri tek tek ele alarak köyler üzerine bilgileri daha somut hale getirmeye çalışıyoruz. Bununla birlikte önemli bulduğumuz bazı bilgileri buraya aktarmakta yarar var.
Otko, Serek, Sira ve Gurio köylerinin kurucu aileleri ilk dönem Goli köyü yakınlarında bulunan Boyalık mevkinde topluca bir arada konlarda yaşıyorlardı. Zamanla aileler bir birinden ayrılarak şimdiki yerlerine yerleştiler. Bu bölgeye Üsinli civarıda denilir. Şimdi Boyalık mevkinde harabeler mevcuttur. Bazı aileler yaklaşık 130 yıl önce iç sorunlardan dolayı Sıra dan ayrılarak Solax köyünü kurmuşlardır.
Araplı ile Horla şimdiki yerlerine tesadüf eseri yerleşmişlerdir. Eskilerin anlatımı ile bir gün inekleri kayıp olur. Aramaya çıkıldığında inekler Horla ve Araplı civarındaki sazlık ve yeşiliğin ortasında bulunmuş. Gördükleri manzara karşısında hayretlere düşerek “Yaw, Mange ji me pakiltirin, li serî çiye kare me çi ye ?” diyerek yükleyip çadırlarını buraya yerleşmişler.
Yine Qişle, Kulik ve Kanikürik köylerinin sakinleri geçmişte bir arada idiler. Qişlenin bu günkü yerinde toplu halde kalıyorlardı. Kuraklık ve kıtlıktan dolayı muhtemelen 1874 yılında Kulik ve Kanikürik Qişleden ayrılarak bugünkü yerlerine yerleştiler. Çimelli deki Kürt aileler yine Qişleden gitmişlerdir.
Pizbenike Jor ve Pizbenike Jer köylerini kuran aileler ilk zamanlar Dulkadirli köyünün yaylağı olarak bilinen Çixureşme bölgesinde bir arada bulunuyorlardı.
ŞEXBİLAN:
Mifîkanlar gibi oniki köyden oluşurlar. Şêxbilan aşiretine bağlı köyler şunlardır: Ûçkî, Geder, Qişlê, Çewirme, Çemalax, Çîdali, Zêqere, Hoçiko, Ramiko, Torino
Şêxbil isminin nerden geldiği pek bilinmemekle beraber Ocax olan bir ailenin Bilo isminde bir oğulundan bu ismin geldiği söylenir. Aşiretin ilk yerleştiği köyler olarak Çevirme ve Qişle köyü olarak bilinir. Antep Islahiye ve Maraş taraflarından geldikleri kuvvetli bir ihtimaldir. Qişle, Çîdali, Gêder, Zekere ve Çamalak köylerinin kurucu kabilesi Mala Baxde lerdir. Bu kabilenin iskan sırasında toplu halde bir arada bulunması istenmemiştir. Bundan dolayı Yozgata bağlı köylere (Paşaköy ve .cevre köylerine) dağıtılmışlardır. Bu parçalanmayı kabul etmeyen Kabile ileri gelenleri gizlice bir araya gelerek Qişle köyünün bu günkü yerine gelerek birazda cebren oturmuşlardır. Yaylak olarak Sivas-Divriği çevresi ve Uzunyaylayı kulanırlardı. Şexbilanlardan Islahiyede akrabaları olan ve ilişkileri hala devam ettiren aileler vardır.
BERKETÎ:
Aşirete bağlı ailelerin çöle iskan edilmesinde öncülüğün Berketî lerin yaptığını tahmin ediyoruz.
Çicekdağ merkez ve Kunguş( Harmanpınar), Hacıoğlu, Beraka (Baraklii, Şahana, (Şahanoğlu), Alahacılı (karışık), köylerinde iskan olmuşlardır. Berketî ler üzerine elimizde yok denecek kadar bilgi mevcut. 1920 li yıllara kadar Çiçekdağ yönetimi berketî lerin elindeydi.
OXÇÎYAN
Alan (Alanköy), Şorik (Acıköy), Bozlarevci, Gölcük, Konir (Konurkale), Avanaoğlu, Afraköyü, Tuzköyü, Acılı, Çökelik,
MOLÎKAN
Devreceli, Karaca Ahmetli,
|
